{"id":3299,"date":"2024-02-06T14:51:23","date_gmt":"2024-02-06T10:51:23","guid":{"rendered":"https:\/\/netfinance.az\/?p=3299"},"modified":"2024-02-06T14:52:30","modified_gmt":"2024-02-06T10:52:30","slug":"birja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/netfinance.az\/az\/birja\/","title":{"rendered":"Birja"},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u00fcnyada fond bazar\u0131 \u0130lk d\u0259f\u0259 n\u0259 vaxt meydana \u00e7\u0131xd\u0131?<\/strong><br>10 madd\u0259d\u0259 birja tarixi.<br>Fond bazar\u0131 maliyy\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259dir v\u0259 \u0259srl\u0259r boyu insanlar\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb edib. Ticar\u0259t, kapital v\u0259 investisiya m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bundan \u0259lav\u0259, birjan\u0131n uzun bir tarixi var. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, birjan\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fc insanlar\u0131n \u00f6z mallar\u0131n\u0131 m\u00fcbadil\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u018fg\u0259r haz\u0131rs\u0131n\u0131zsa, g\u0259lin birja tarixind\u0259 maraql\u0131 s\u0259yah\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xaq!<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Fond bazar\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi orta \u0259srl\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.<\/strong><br>Birja anlay\u0131\u015f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, bu, \u00e7ox q\u0259dim ticar\u0259t sistemidir. O ill\u0259rd\u0259 tacirl\u0259r mallar\u0131n\u0131 al\u0131b satmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bazarlardan istifad\u0259 edirdil\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>1531-ci ild\u0259 Bel\u00e7ikan\u0131n Antverpen \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ilk r\u0259smi birja yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><br>Burada brokerl\u0259r v\u0259 borc ver\u0259nl\u0259r borc s\u0259n\u0259dl\u0259rini v\u0259 veksell\u0259ri m\u00fcbadil\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn topla\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n\n\n\n<li>1611-ci ild\u0259 Hollandiya \u015e\u0259rqi Hindistan \u015firk\u0259tinin s\u0259hml\u0259ri il\u0259 ticar\u0259t ed\u0259n Amsterdam birjas\u0131 yarad\u0131ld\u0131.<br>Hollandiya \u015e\u0259rqi Hindistan \u015eirk\u0259tinin s\u0259hml\u0259rinin k\u00fctl\u0259vi t\u0259klifi birjada ilkin <strong><em>IPO (Initial Public Offering) \u2013\u015firk\u0259tin s\u0259hml\u0259rinin t\u0259nziml\u0259n\u0259n bazara ilkin k\u00fctl\u0259vi yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sidir)<\/em><\/strong> n\u00fcmun\u0259si hesab olunur. Bu fikir o zaman investorlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox c\u0259lbedici idi. H\u0259tta Portuqaliya, \u0130spaniya v\u0259 Fransadak\u0131 g\u0259mi\u00e7ilik \u015firk\u0259tl\u0259ri m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259n s\u0259hml\u0259r buraxma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>1773-c\u00fc ild\u0259 s\u0259hm alq\u0131-satq\u0131s\u0131 ideyas\u0131 Londona g\u0259ldi.<\/strong><br>Birja treyderl\u0259ri bir q\u0259hv\u0259xanada s\u0259hm m\u00fcbadil\u0259sin\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. London Birjas\u0131 1801-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>1792-ci ild\u0259 Nyu-York Fond Birjas\u0131 (NYSE) t\u0259sis edildi v\u0259 Amerika maliyy\u0259 bazar\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi.<\/strong><br>Wall Street y\u00fcks\u0259ldi. Bel\u0259likl\u0259, XVIII \u0259srd\u0259 AB\u015e maliyy\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. 1792 Nyu-York Fond Birjas\u0131 (NYSE) Amerika maliyy\u0259 bazarlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 \u00e7evrildi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>19-cu \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n S\u0259naye \u0130nqilab\u0131 il\u0259 birjalar\u0131n rolu \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 artd\u0131.<\/strong> \u015eirk\u0259tl\u0259r b\u00f6y\u00fcd\u00fc v\u0259 s\u0259hml\u0259r investorlar aras\u0131nda populyarla\u015fd\u0131. Eyni zamanda s\u0259naye sah\u0259l\u0259ri d\u0259 inki\u015faf edirdi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Birjalar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 n\u0259zar\u0259ti 20-ci \u0259srd\u0259 daha da \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/strong><br>H\u00f6kum\u0259tl\u0259r birjalarda ticar\u0259ti \u0259dal\u0259tli v\u0259 nizaml\u0131 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, m\u00fcxt\u0259lif qayda v\u0259 qanunlar t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>20-ci \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda birjalar d\u00fcnya miqyas\u0131na \u00e7\u0131xma\u011f\u0131 bacard\u0131.<\/strong><br>Fond bazarlar\u0131 XX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda qlobal \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131. Beyn\u0259lxalq ticar\u0259tin artmas\u0131 il\u0259 birjalar aras\u0131nda \u0259m\u0259liyyatlar da artd\u0131. Bundan \u0259lav\u0259, qlobal birja ticar\u0259ti s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nirdi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Elektron ticar\u0259t platformalar\u0131 20-ci \u0259srin sonlar\u0131na do\u011fru geni\u015f yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/strong><br>Texnologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 fond bazarlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259yi\u015fdi. Alq\u0131-satq\u0131 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 daha s\u00fcr\u0259tli v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li oldu.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>21-ci \u0259srd\u0259 fond bazarlar\u0131 qlobal maliyy\u0259 bazarlar\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/strong><br>Bu g\u00fcn fond bazarlar\u0131 qlobal maliyy\u0259 bazar\u0131n\u0131 istiqam\u0259tl\u0259ndirir. Birjalarda s\u0259hml\u0259r, mallar, istiqrazlar, kriptovalyutalar v\u0259 dig\u0259r maliyy\u0259 al\u0259tl\u0259ri al\u0131n\u0131r v\u0259 sat\u0131l\u0131r.<\/li>\n<\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada fond bazar\u0131 \u0130lk d\u0259f\u0259 n\u0259 vaxt meydana \u00e7\u0131xd\u0131?10 madd\u0259d\u0259 birja tarixi.Fond bazar\u0131 maliyy\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259dir v\u0259 \u0259srl\u0259r boyu insanlar\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb edib. Ticar\u0259t, kapital v\u0259 investisiya m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bundan \u0259lav\u0259, birjan\u0131n uzun bir tarixi var. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, birjan\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fc insanlar\u0131n \u00f6z mallar\u0131n\u0131 m\u00fcbadil\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u018fg\u0259r haz\u0131rs\u0131n\u0131zsa, g\u0259lin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3302,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[35,24,30,72,36,65,64,60,26,71,117,40,38,29,112,32,106,23,110,56,43,48,118,49,70,28,53,22,66,41,69,33,54,55,116,39,42,63,25,51,52,109,37,21,119,93,107,108,92,31,45,58,62,61,59],"class_list":["post-3299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-digr","tag-1sproqram","tag-accountant","tag-accounting","tag-audit","tag-autsorsinq-muhasibatliq","tag-avis-vergi","tag-avtomatlasdirilmis-vergi-informasiya-sistemi","tag-azerbaycan-respublikasi-vergiler","tag-azn","tag-bank","tag-batna","tag-birja","tag-blockchain","tag-bookkeeping","tag-business-department","tag-cent","tag-chatgpt","tag-consulting","tag-departament","tag-diyeta","tag-dollar","tag-economy","tag-effektiv-danisiqlar-aparmaq","tag-ekonomiya","tag-finance","tag-financial-times","tag-iqtisadiyyat","tag-konsaltinq","tag-konsaltinq-shirketi-baki","tag-kripto-valyuta","tag-maliyye","tag-manat","tag-mashin","tag-masin","tag-medium-business","tag-mezenne","tag-muhasibatliq","tag-netfinance-az","tag-outsourcing","tag-planet","tag-pul","tag-reqemsal-dunya","tag-socar-ish","tag-socar-vakansiya","tag-stock-market","tag-suni-intellekt-2","tag-suni-intellekt-3","tag-suni-zeka-net-finance","tag-suni-zka","tag-tax","tag-valyuta","tag-vergi","tag-vergi-ne-qeder-odenilir","tag-vergi-rusumu","tag-verginin-tarixi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3299"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3303,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3299\/revisions\/3303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/netfinance.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}